Work Made for Hire ve Telif Hakkı Devri Arasındaki Fark

Bir yüklenici sözleşmesindeki “work made for hire” (işveren adına yaratılmış eser) hükmü, yazılımların, logoların ve pazarlama içeriklerinin çoğu için hukuken boştur. Bu ifadenin kanunda belirli bir anlamı vardır ve eserin bu anlama uyması gerekir; bir sözleşmede bir şeye work made for hire demek onu work made for hire yapmaz. Bu durumlarda sahipliği fiilen aktaran sözleşme, telif hakkı devri (assignment) sözleşmesidir. İki yol da aynı noktaya çıkar (telif hakkı şirkete ait olur), ancak kimin eser sahibi sayıldığı, korumanın ne kadar sürdüğü ve eseri yaratan kişinin onlarca yıl sonra hakları geri alıp alamayacağı konusunda farklılaşır. Telif hakkı tescili ekibimiz bunun sonuçlarını her başvurunun “author” (eser sahibi) alanında görür; yanlış cevap, sahipliği hatalı gösteren bir tescil belgesi ortaya çıkarır.

Work made for hire ne anlama gelir

Telif Hakkı Yasası’na (Copyright Act) göre work made for hire, yaratıldığı andan itibaren işverenin eseridir. Eser sahibi işverendir ve eseri yaratan kişi hiçbir zaman onun sahibi olmamıştır. Bir eserin bu niteliği kazanmasının tam olarak iki yolu vardır.

Birincisi, bir çalışanın iş ilişkisi kapsamında hazırladığı eserdir. Bir kişinin çalışan olup olmadığı, sözleşmedeki etikete göre değil, common law’daki temsil (agency) ölçütlerine göre belirlenir: işin yapılış biçimini ve araçlarını kimin kontrol ettiği, gereken beceri, araçları ve çalışma alanını kimin sağladığı, ilişkinin süresi, işi veren tarafın ek projeler verip veremeyeceği, ödemenin nasıl yapıldığı ve işi veren tarafın sosyal haklar sağlayıp vergi kesintisi yapıp yapmadığı. Bordroda yer alan tam zamanlı bir yazılım geliştirici çalışandır. Proje başına ödeme alan, kendi ekipmanını kullanan ve hiçbir sosyal hakkı olmayan serbest çalışan ise sözleşmede nasıl adlandırılırsa adlandırılsın genellikle çalışan değildir.

İkincisi, dokuz kategoriden birine giren, özel olarak sipariş edilmiş veya ısmarlanmış bir eserdir: toplu bir esere katkı, bir sinema eserinin veya başka bir görsel-işitsel eserin parçası, çeviri, tamamlayıcı eser (supplementary work), derleme, öğretici metin, sınav, sınav cevap materyali veya atlas. Her iki taraf da eserin work made for hire olduğunu belirten yazılı bir belge imzalamalıdır. Logo bu listede yoktur. Bağımsız bir yazılım programı bu listede yoktur. Bir web sitesinin metinleri ve fotoğrafları da genellikle bu listede yer almaz. Bu eserler için bir yüklenicinin work made for hire hükmü hiçbir işe yaramaz.

Telif hakkı devri ne işe yarar

Devir, telif hakkı sahipliğinin eser sahibinden başka birine aktarılmasıdır. Eser sahibi eser sahibi olarak kalır; devralan ise hak sahibi olur. Telif Hakkı Yasası, devrin yazılı olmasını ve devredilen hakların sahibi tarafından imzalanmasını şart koşar. E-posta yazışmaları ve faturalar bu şartı karşılamaz. Kısa bir devir paragrafının altına atılan imza ise karşılar.

Devirler şimdiki zaman kipiyle (“Contractor hereby assigns”, yani “Yüklenici işbu belgeyle devreder”) ya da gelecek zaman kipiyle (“Contractor agrees to assign”, yani “Yüklenici devretmeyi kabul eder”) yazılabilir. Şimdiki zaman kipi, her eser yaratıldıkça hakları kendiliğinden aktarır. Gelecek zaman kipi ise daha sonra yerine getirilmesi gereken bir taahhütten ibarettir ve yüklenici bu arada başka biri lehine çelişen, şimdiki zaman kipinde bir devir imzalarsa diğer taraf üstün gelebilir. Metni şimdiki zaman kipiyle yazın.

Devrin Telif Hakkı Ofisi’ne (Copyright Office) kaydettirilmesi isteğe bağlıdır; ancak eser tescil edildikten sonra yapılan kayıt herkese karşı farazi bildirim (constructive notice) işlevi görür ve aynı hakların sonraki bir devrine karşı öncelik sağlar. Önemli eserler için devri kaydettirin.

İki yolun ayrıldığı noktalar

Koruma süresi

Gerçek kişi bir eser sahibinin eseri, eser sahibinin hayatı boyunca ve ölümünden sonra yetmiş yıl korunur. Work made for hire ise ilk yayından itibaren doksan beş yıl veya yaratılmasından itibaren yüz yirmi yıl, hangisi önce dolarsa o süre boyunca korunur. Kurumsal bir sahip için work made for hire süresi öngörülebilirdir ve kimsenin yaşam süresine bağlı değildir.

Fesih hakkı

Zaman içinde en çok önem taşıyan fark budur. Telif hakkını devreden eser sahibi, devirden otuz beş yıl sonra başlayan beş yıllık bir süre içinde, kanunun belirlediği süre zarfında önceden bildirimde bulunarak bu devri feshetme konusunda kanuni bir hakka (termination right) sahiptir. Bu haktan sözleşmeyle feragat edilemez. Hak, haklarını ucuza satan eser sahiplerinin eserin değeri ortaya çıktığında bu hakları geri alabilmesi için vardır. Work made for hire’da işverenden başka bir eser sahibi yoktur; dolayısıyla feshedilecek bir şey de yoktur. Bir eserin onlarca yıl değerli kalmasını bekleyen bir şirket için, çalışan tarafından yaratılmış ya da doğru kategoriye giren bir work made for hire daha kalıcı bir sahiplik biçimidir.

Manevi haklar ve eser sahibi alanı

Görsel sanatçılar federal hukuka göre adın belirtilmesi ve eserin bütünlüğü konusunda sınırlı manevi haklara sahiptir, ancak bu haklar work made for hire eserler için geçerli değildir. Tescil başvurusunda work made for hire bir eser için eser sahibi olarak işveren gösterilir ve work made for hire sorusuna “evet” cevabı verilir; devredilmiş bir eserde ise eser sahibi olarak gerçek kişi, hak sahibi (claimant) olarak şirket ve devrin dayanağı olarak “by written agreement” (yazılı sözleşmeyle) belirtilir. Bu alanı doğru doldurmak, telif hakkının online nasıl tescil ettirileceğini anlattığımız yazının konularından biridir.

Çifte güvence hükmü

Bir yüklenicinin eserinin yasal bir kategoriye girip girmeyeceği belirsiz olabileceğinden, iyi hazırlanmış sözleşmeler iki yolu tek bir paragrafta birlikte kullanır (belt-and-suspenders): eser, nitelikleri elverdiği ölçüde work made for hire’dır; elvermediği ölçüde ise yüklenici işbu belgeyle tüm hak, mülkiyet ve menfaatlerini şirkete devreder. Buna manevi haklardan feragat, bir gizlilik hükmü ve devrin tamamlanması için gereken diğer belgeleri imzalama yükümlülüğü ekleyin. Bir uyarı: en az bir eyalet, gerçek kişi bir yükleniciyle yapılan sözleşmedeki work made for hire hükmünü, bazı eyalet hukuku amaçları bakımından bir iş ilişkisinin kanıtı olarak kabul eder; bu yüzden o eyaletteki yükleniciler için bazen yalnızca devir yolu tercih edilir.

Özellikle yüklenici yolunun yaygın olduğu ve yasal kategorilerin neredeyse hiç uygulanmadığı yazılımlarda, yazılım için telif hakkı tescili yazımızda açıkladığımız gibi, sonuç doğuran hüküm devir hükmüdür. Buluşlar ve markalar dahil tüm fikri mülkiyet türlerine ilişkin genel tablo için çalışanların ve yüklenicilerin ürettiği fikri mülkiyetin kime ait olduğunu anlattığımız yazıya bakabilirsiniz. Sözleşme hazırlama ve inceleme ekibimiz bu hükmü sizin için hazırlayabilir veya mevcut hükmünüzü inceleyebilir.

Bir yüklenicinin geliştirdiği bir şeye sahip olmak için bir work made for hire hükmüne güveniyorsanız, Capitol Law Partners ile yapacağınız bir görüşmede bu hükmün ayakta kalıp kalmadığını teyit edebilir, kalmıyorsa durumu düzeltebiliriz. Görüşme planlayın.

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Bu iletişim yoluyla avukat-müvekkil ilişkisi kurulmamaktadır.

Av. Çağatay Ersoy. Kurucular, yatırımcılar ve büyüyen şirketler için pratik strateji.

Bu konuda yardıma mı ihtiyacınız var? Telif hakkı sahipliği ve tescili sayfamıza göz atın veya randevu alın.