Sorumluluk Sınırlaması ve Tazminat Maddeleri Nasıl İşler

Bir sorumluluk sınırlaması (limitation of liability) maddesi genellikle üç cümleden oluşur ve fiyat tablosundan daha fazla parayı belirler. Bir cümle her tarafın toplam sorumluluğuna üst sınır getirir. Bir cümle dolaylı zararları ve netice zararlarını hariç tutar. Bir cümle de istisnaları sayar. Hemen yanındaki tazminat (indemnification) maddesi ise belirli üçüncü kişi taleplerinin maliyetini bir taraftan diğerine aktarır ve iki madde arasındaki ilişki, tazminat yükümlülüğünün bir değeri olup olmadığını belirler. Sözleşme hazırlama ve müzakere alanındaki çalışmalarımızdan geçen hemen her sözleşmede bu koşulları müzakere ediyoruz; bu yazı, bunları kendiniz okuyabilmeniz için işleyişi açıklıyor.

Sorumluluk sınırlaması maddesi aslında neyi sınırlar

Üst sınır, gerçek zararın büyüklüğünden bağımsız olarak, bir tarafın sözleşmeden doğan talepler için ödemeye mahkûm edilebileceği azami tutarı belirler. En yaygın yapılar; talepten önceki on iki ay içinde ödenen veya ödenecek ücretlere eşit bir üst sınır, sabit bir dolar tutarı veya yıllık ücretlerin bir katıdır. Tedarikçiler ücrete dayalı üst sınırı tercih eder, çünkü anlaşmanın büyüklüğüyle orantılıdır. Müşteriler ise sabit bir tutarı veya bir katı tercih eder; çünkü müşteri verilerini barındıran ucuz bir yazılım aracında ücrete dayalı bir üst sınır anlamsız kalır.

“Bu Sözleşmeden doğan veya bu Sözleşmeyle ilgili” ifadesi, sözleşmeden, haksız fiilden ve kanundan doğan talepleri aynı şekilde kapsar. “Toplam” (aggregate) bir üst sınır, sözleşmenin süresi boyunca tüm taleplere birlikte uygulanır; “talep başına” (per claim) bir üst sınır ise her seferinde sıfırlanır.

Netice zararlarından feragat

İkinci cümle genellikle “kâr kaybı dahil, dolaylı, arızi, özel, netice veya cezai zararları” hariç tutar. Doğrudan zararlar, ihlalden hemen doğan maliyetlerdir; örneğin hizmeti yeniden tedarik etmenin veya kusurlu teslimatı düzeltmenin maliyeti. Netice zararları (consequential damages) ise sonraki aşamada ortaya çıkan kayıplardır: sistem çalışmadığı için müşterinin kaybettiği gelir, kendi müşterilerine ödediği cezalar, kurtaramadığı verilerin maliyeti.

Birincisi, kâr kaybı her zaman netice zararı değildir; bazı durumlarda mahkeme bunu doğrudan zarar olarak değerlendirir ve madde, kâr kaybının her durumda hariç tutulup tutulmadığını açıkça belirtmelidir. İkincisi, netice zararlarından feragatin düşük bir üst sınırla birleşmesi, müşteriyi asıl korktuğu zarar için neredeyse hiçbir çözüm yolu olmadan bırakabilir. Endişe duyduğunuz şey kesinti veya veri kaybıysa, feragat standart bir hüküm olarak kabul edilmemeli, üst sınırla birlikte müzakere edilmelidir. Her ticari sözleşmede olması gereken maddeler hakkındaki genel değerlendirmemiz bu koşulları sözleşmenin geri kalanı içinde konumlandırır.

İstisnalar: Üst sınırın dışında ne kalmalı

Üçüncü cümle, üst sınırın ve feragatin uygulanmadığı yükümlülükleri sayar. Tipik adaylar:

• Her tarafın tazminat yükümlülükleri; böylece tazminat on iki aylık ücretle sınırlanmaz
• Gizlilik veya veri koruma yükümlülüklerinin ihlali
• Ağır ihmal, kasıtlı kötü davranış ve hile
• Karşı tarafın fikri mülkiyetinin ihlali
• Müşterinin, hiçbir zaman sınırlanmaması gereken ücret ödeme yükümlülüğü

Tedarikçiler sınırsız istisnalara direnir ve bunun yerine genellikle bir “süper üst sınır” (super cap) önerir: veri ihlali ve tazminat talepleri için yıllık ücretlerin üç katı gibi daha yüksek bir tavan, diğer her şey için standart üst sınır. Teknoloji müzakereleri çoğu zaman bu uzlaşmada sonuçlanır. Ticari sözleşme müzakeresinin nasıl yapılacağı yazımızda anlatıldığı gibi, asıl takas istisna listesinde yapılır.

Tazminat, üçüncü kişi taleplerini nasıl aktarır

Tazminat, belirli bir kategorideki taleplerden, genellikle sözleşmenin dışındaki birinin ileri sürdüğü taleplerden doğan karşı taraf kayıplarını karşılama taahhüdüdür. Bir yazılım tedarikçisi, yazılımın üçüncü bir kişinin patentini veya telif hakkını ihlal ettiği yönündeki taleplere karşı müşterisini tazmin eder. Bir müşteri ise kendi verilerinden veya hizmeti kötüye kullanmasından doğan taleplere karşı tedarikçiyi tazmin eder.

Madde genellikle üç fiil içerir: tazmin etmek (indemnify), savunmak (defend) ve zarardan ari tutmak (hold harmless). “Savunmak” işlevsel olanıdır. Tazmin eden tarafı, karşı tarafa sonradan ödeme yapmak yerine talebe karşı savunmayı üstlenmeye, avukat tutmaya ve dava ilerledikçe ödeme yapmaya zorlar. Ardından gelen prosedür de taahhüdün kendisi kadar önemlidir: Tazmin edilen taraf derhal bildirimde bulunmalı, tazmin eden taraf savunmanın kontrolünü almalı, kusur kabulü içeren veya tazmin edilen tarafa yükümlülük getiren sulhler onun onayını gerektirmeli ve her iki taraf da işbirliği yapmalıdır.

Birinci taraf taleplerine, yani sözleşmenin tarafları arasındaki taleplere uzanan tazminat hükümlerine dikkat edin. Üst sınırın dışında tutulan ve “bu Sözleşmenin herhangi bir ihlali” için öngörülmüş bir tazminat yükümlülüğü, fiilen her ihlal için üst sınırı ortadan kaldırır; bu da onu kabul eden tarafın nadiren amaçladığı bir sonuçtur.

Paketi müzakere etmek

Üst sınır, feragat, istisnalar ve tazminat birlikte okunmalıdır; çünkü her biri diğerlerinin değerini değiştirir. Sınırsız bir fikri mülkiyet tazminatı, müşteri için güçlü bir korumadır. On iki aylık ücret sınırına tabi bir fikri mülkiyet tazminatı ise neredeyse süs niteliğindedir. Gizlilik için istisna içermeyen bir netice zararı feragati, müşteriye müşterilerini kaybettiren bir veri sızıntısının tazminat açısından hiçbir değer taşımayabileceği anlamına gelir.

Bir taraf sigortalayamayacağı bir riski kabul etmemelidir ve sigortacısının limitleri, bir pozisyonu korumak için objektif bir gerekçedir. Karşılıklılık da bir başka gerekçedir. Tedarikçinin sorumluluğunu sınırlayıp müşterininkini sınırlamayan bir madde, tedarikçi taslaklarında yaygındır ve rutin olarak karşılıklı hale getirilir. CLP’nin risk yönetimi ve hukuki uyum ekibi bu sözleşmesel pozisyonları müvekkilin fiili sigorta programıyla uyumlu hale getirir.

Uygulanabilirliğin sınırları

Mahkemeler, deneyimli ticari taraflar arasındaki sorumluluk sınırlaması maddelerini genellikle uygular. Sınırları kamu düzeni belirler ve eyaletten eyalete değişir. New York dahil pek çok eyalet, sözleşmenin ifadesi ne olursa olsun, bir tarafı kendi ağır ihmalinin, kasıtlı kötü davranışının veya hilesinin sonuçlarından koruyan bir maddeyi uygulamaz. Pazarlık imkânı olmayan bir tarafa dayatılan maddeler, hakkaniyete açıkça aykırılık (unconscionability) itirazlarıyla karşılaşır. Bir tarafı anlamlı hiçbir çözüm yolu olmadan bırakan bir üst sınır ise sözleşmedeki münhasır çözüm yolunun temel amacını gerçekleştiremediği (failure of essential purpose) gerekçesiyle itiraza açıktır.

Uygulamada, makul istisnalar içeren ve açıkça yazılmış bir üst sınır ayakta kalır. Bir ihlal gerçekleştiğinde avukatın ilk okuduğu madde budur; bu yüzden karşı taraf sözleşmeyi ihlal ettiğinde ne yapılması gerektiği hakkındaki yazımız bu maddeyle başlar ve sözleşme incelemesi ve üst düzey yönetici danışmanlığı ekibimiz her incelemede bu maddeye dikkat çeker.

Bir karşı tarafın sorumluluk ve tazminat koşulları fiilen üstlendiğiniz riskle örtüşmüyorsa, Capitol Law Partners bu koşulları üst sınır, istisnalar ve tazminat sizi birlikte koruyacak şekilde yeniden yapılandırabilir. Görüşme planlayın.

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Bu iletişim yoluyla avukat-müvekkil ilişkisi kurulmamaktadır.

Av. Çağatay Ersoy. Kurucular, yatırımcılar ve büyüyen şirketler için pratik strateji.

Bu konuda yardıma mı ihtiyacınız var? Sorumluluk ve tazminat maddesi hazırlama sayfamıza göz atın veya randevu alın.