Şirket Satışı Nasıl Yapılır? Niyet Mektubundan Kapanışa Adımlar

Şirket satışı adımları, alıcı ister bir rakip, ister bir özel sermaye fonu, ister genel müdürünüz olsun, kabaca aynıdır: şirketi hazırlayın, bir alıcı bulup yeterliliğini değerlendirin, şartlar üzerinde bir niyet mektubuyla anlaşın, inceleme sürecini atlatın, satın alma sözleşmesini müzakere edin, kapanış şartlarını yerine getirin ve ardından kapanış sonrası şartlarla yaşayın. Değişen, her adımın ne kadar sürdüğü ve işlemin nerede dağılabileceğidir. Capitol Law Partners’ın satıcı tarafındaki birleşme ve satın alma uygulaması, çabasının büyük kısmını ilk adıma harcar; çünkü hazırlık aşamasında bulunan sorunlar, aynı sorunların alıcı tarafından bulunmasına göre çok daha az maliyetlidir.

1. Adım: Şirketi, kimse incelemeden önce hazırlayın

Alıcılar temiz işletmelere bedel öder, dağınık olanlarda ise indirim ister. Piyasaya çıkmadan önce, alıcının incelemesinde ortaya çıkacak şeyleri düzeltin. Karar defterini güncelleyin, pay dağılım tablosunun (cap table) pay defteriyle uyumlu olduğunu teyit edin ve her ortağın kayıtlarda yer aldığından emin olun. Her önemli sözleşmenin imzalı bir nüshasını toplayın ve hangilerinin devir için onay gerektirdiğini ya da kontrol değişikliği hükmü içerdiğini not edin. Ürününüzü geliştiren her çalışan ve yüklenicinin bir buluş devri sözleşmesi imzaladığını teyit edin. Görülmekte olan uyuşmazlıkları çözün ya da en azından belgeleyin. Eyalet bildirimlerini ve vergi beyannamelerini güncel hale getirin.

Ne sattığınıza karar vermenin zamanı da budur. Şirket, elinizde tutmak istediğiniz gayrimenkul veya yan bir işletme gibi varlıklara sahipse, bunları şimdi ayırın. Şirketin geçmişten gelen borçları varsa, varlık satışının gerçekçi olup olmadığını düşünün; varlık alımı ile hisse alımını karşılaştıran yazımız, alıcıların neden çoğu zaman birini, satıcıların ise diğerini istediğini açıklıyor.

Kurumsal yetki de önemlidir. Şirketin satışı genellikle yönetim kurulu onayı gerektirir; varlıkların tamamının veya tamamına yakınının satışında ise ayrıca şirket belgeleri ve eyalet hukuku uyarınca pay sahibi veya üye onayı gerekir. Yönetim kurulu kararının ne zaman gerektiğini anlattığımız yazımız işleyişi açıklıyor.

2. Adım: Gizlilik ve niyet mektubu

İsimsiz bir özetin ötesinde herhangi bir bilgi paylaşmadan önce imzalı bir gizlilik sözleşmesi (NDA) alın. Satıcı tarafındaki bir NDA, görüşmelerin varlığını da kapsamalı, bilgilerin yalnızca işlemi değerlendirmek için kullanılmasını şart koşmalı, bilgileri kimlerin görebileceğini sınırlamalı, belirli bir süre boyunca çalışanlarınızın ve müşterilerinizin ayartılmasını yasaklamalı ve görüşmeler sona ererse belgelerin iadesini veya imhasını zorunlu kılmalıdır. Makul bir NDA’yı reddeden alıcılar size bir şey anlatıyordur. Bir aracı veya yatırım bankacısıyla çalışıyorsanız, onların hizmet sözleşmesi de diğer sözleşmeler kadar dikkatli incelenmeyi hak eder: ücret, hizmet ilişkisi sona erdikten sonraki ek süre (tail period) ve neyin işlem sayılacağı.

Ardından niyet mektubu (letter of intent, LOI) fiyatı, yapıyı ve başlıca ekonomik şartları belirler ve tipik olarak alıcıya belirli bir süre için münhasırlık tanır. Şartlarının çoğu bağlayıcı değildir; ancak münhasırlık, gizlilik ve bazen iyi niyetle müzakere yükümlülüğü bağlayıcıdır. Niyet mektubunun bağlayıcı olup olmadığını ele aldığımız yazımız hangi hükümlerin önemli olduğunu açıklıyor. Satıcılar için LOI, pazarlık gücünün zirvede olduğu andır; burada açık bıraktığınız ekonomik şartlar, inceleme sırasında alıcı lehine kayma eğilimindedir.

3. Adım: Due diligence (hukuki ve mali inceleme)

LOI imzalandıktan sonra alıcı bir talep listesi gönderir ve satıcı bir veri odasını (data room) doldurur. Kurumsal kayıtlar, sözleşmeler, mali tablolar, vergi, çalışanlar, fikri mülkiyet, davalar, sigorta ve düzenleyici konuları kapsayan talepler bekleyin. Satıcının görevi doğru ve eksiksiz yanıt vermektir; çünkü şimdi açıklanan her şey, daha sonra satıcının beyanlarını sınırlayan açıklama cetvellerinin parçası olur. Gizlenen ve kapanıştan sonra ortaya çıkan her şey ise bir tazminat talebine, hatta daha kötüsüne dönüşür.

Satıcılar da bu aşamada alıcı hakkında kendi incelemelerini yapmalıdır: fon kanıtı veya finansman taahhüdü, alıcının işlemleri kapatma konusundaki geçmişi ve performansa bağlı ek ödeme (earnout) içeren bir işlemde alıcının işletmeyi nasıl yönetmeyi planladığı.

4. Adım: Satın alma sözleşmesi ve yan belgeler

Satın alma sözleşmesi (varlık satın alma sözleşmesi ya da hisse veya üyelik payı satın alma sözleşmesi), LOI’yi uygulanabilir şartlara dönüştürür. Başlıca müzakere edilen bölümler şunlardır: satış bedeli mekanizması (işletme sermayesi düzeltmesi, emanet, earnout), açıklama cetvelleriyle birlikte beyan ve garantiler, tazminat paketi, imza ile kapanış arasındaki taahhütler ve kapanış şartları. Beyan, garanti ve tazminat hükümlerini ele aldığımız yazımız, müzakerenin büyük kısmını kaplayacak bölümü anlatıyor.

Sözleşmeyle birlikte yan belgeler de hazırlanır: varlık alımında bir satış senedi (bill of sale) ile bir devir ve üstlenme sözleşmesi; pay devrine dayalı işlemde hisse devir yetki belgeleri (stock powers) veya üyelik payı devir belgeleri; fikri mülkiyet devirleri; kilit kişiler için iş, danışmanlık veya elde tutma sözleşmeleri; satıcıdan alınan rekabet yasağı ve ayartmama taahhüdü; satıcı belirli bir süre faaliyetlere destek verecekse bir geçiş hizmetleri sözleşmesi (transition services agreement) ve emanet talimatları. CLP’nin sözleşme taslağı, inceleme ve müzakere ekibi bunları paralel olarak hazırlar; böylece kapanış, kimsenin başlamadığı bir belge yüzünden gecikmez.

5. Adım: Kapanış şartları ve kapanışın kendisi

İmza ve kapanış aynı gün olabileceği gibi aralarında haftalar da olabilir. Ayrı olduklarında aradaki süre şartların yerine getirilmesi içindir: kilit sözleşmelerin veya kira sözleşmelerinin devri için üçüncü kişi onayları, düzenleyici onaylar veya lisans devirleri, kredi verenlerden borç kapama yazıları ve rehin fekleri, çalışanlara yapılması gereken bildirimler ve daha büyük işlemlerde, işlem büyüklüğü her yıl güncellenen eşikleri aşıyorsa FTC ve Department of Justice nezdinde rekabet hukuku bildirimleri. Satıcı genellikle bu süre boyunca şirketi olağan iş akışı içinde işletmeyi taahhüt eder.

Kapanışta taraflar imzaları ve fonları karşılıklı olarak teslim eder, alıcı kontrolü devralır ve emanet hesabı fonlanır. Satın alma sözleşmesinin imzalandığı günden itibaren avukatlar tarafından tutulan bir kapanış kontrol listesi, teslim edilmesi gereken her belgenin hazır olduğundan emin olmanın tek güvenilir yoludur.

6. Adım: Şirket satışında kapanış sonrası

İşlem kapanışla bitmez. Belirlenen süre içinde alıcı bir kapanış bilançosu hazırlar ve işletme sermayesi düzeltmesi sonuçlandırılır. Earnout varsa satıcı, ölçütleri ve alıcının işletmeye ilişkin taahhütlere uyumunu takip eder. Tazminat geçerlilik süresi işlemeye devam eder ve emanet, bu süreler doldukça aşamalı olarak serbest bırakılır. Varlık satışında satıcı, satıcı şirketi tasfiye eder, son vergi beyannamelerini verir ve satış bedelini dağıtır.

Çalışan veya danışman olarak işletmede kalmaya devam eden satıcılar, işletmeyle ilişkilerinin değiştiğini bilmelidir: artık alıcı için, kendine ait süre ve fesih hükümleri olan bir sözleşme kapsamında çalışırlar. Bu sözleşmeler ve genellikle bunlara eşlik eden rekabet yasağı, satışı yürüten aynı iş ve şirketler hukuku ekibi tarafından incelenir.

Şirketinizi satmayı planlıyorsanız, Capitol Law Partners ile yapacağınız bir görüşmede şirketinize özgü adımları belirleyebilir ve alıcılar incelemeye başlamadan önce neleri düzeltmeniz gerektiğini tespit edebiliriz. Görüşme planlayın.

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Bu iletişim yoluyla avukat-müvekkil ilişkisi kurulmamaktadır.

Av. Çağatay Ersoy. Kurucular, yatırımcılar ve büyüyen şirketler için pratik strateji.

Bu konuda yardıma mı ihtiyacınız var? Şirket alım satımı ve ticari işlemler sayfamıza göz atın veya randevu alın.