Erken aşama şirketlere zarar veren fikri mülkiyet hataları neredeyse hiçbir zaman sıra dışı değildir. Bunlar, kimsenin vaktinin olmadığı ilk on sekiz ayda yapılan ve iki üç yıl sonra bir yatırım turu, şirket satışı ya da eski bir kurucu ortakla yaşanan bir uyuşmazlık sırasında gün yüzüne çıkan aynı birkaç eksikliktir. Her birinin, erken fark edilirse ucuz, geç fark edilirse pahalı bir çözümü vardır. Fikri mülkiyet ekibimiz bu listeyle o kadar sık karşılaşıyor ki her maddeyi çözümüyle birlikte yayımlamaya değer bulduk.

Sahiplikle ilgili hatalar

Kurucu fikri mülkiyet devir sözleşmesinin olmaması

Şirket kurulmadan önce oluşturulan kod, tasarım ve planlar, onları oluşturan kişilere aittir. Bir kurucu ortak bu çalışmayı şirkete devretmeden ayrılırsa, ileride ürün üzerinde hak iddia edebilir. Kuruluş aşamasındaki çözüm, hisse satın alma sözleşmesiyle (stock purchase agreement) birlikte imzalanan bir kurucu fikri mülkiyet devir sözleşmesidir. Sonradan başvurulacak çözüm ise ayrılan kurucunun işbirliğine bağlı olan ve elde edilmesi bir bedel gerektirebilecek teyit edici bir devirdir. Çalışanların ve yüklenicilerin ürettiği fikri mülkiyetin kime ait olduğunu anlattığımız yazı, hiçbir şey imzalanmadığında uygulanan varsayılan kuralları ele alıyor.

Devir hükmü olmayan yüklenici sözleşmeleri

Uygulamanızı, logonuzu veya web sitenizi geliştiren bir ajans ya da serbest çalışan, yazılı bir sözleşme telif hakkını devretmedikçe telif hakkının sahibidir. Bir satın alma siparişi ve bir fatura hiçbir şeyi devretmez. Her yüklenici sözleşmesinde teslim edilen işlerin şimdiki zaman kipiyle devri ve bir gizlilik hükmü bulunmalıdır. Geçmişteki işler için, ilişki hâlâ dostane iken yükleniciden kısa bir teyit edici devir belgesi imzalamasını isteyin.

Markayla ilgili hatalar

Ön araştırma yapmadan isim seçmek

Kurucular bir isim seçer, alan adını satın alır, promosyon ürünlerini bastırır ve ancak ondan sonra komşu bir alanda faaliyet gösteren bir şirketin karıştırılacak derecede benzer bir işaret için federal tescili olduğunu öğrenir. Sonuç, marka bir anlam kazanmaya başladıktan sonra gelen zorunlu bir isim değişikliğidir. Karar vermeden önce yapılan bir ön araştırma (clearance search), bunun maliyetinin küçük bir kısmına mal olur. Marka araştırması ve ön inceleme sayfamız, doğru bir araştırmanın hızlı bir USPTO veri tabanı kontrolünün ötesinde neleri kapsadığını açıklıyor.

Başvuruyu ertelemek

ABD’de marka hakları kullanımdan doğar, ancak federal bir başvuru ülke çapında bir öncelik tarihi belirler ve alıcıların ve yatırımcıların istediği belge de budur. Kullanım niyetine dayalı (intent-to-use) bir başvuru lansmandan önce yapılabilir. Lansmandan sonrasını bekleyen şirketler, ürün duyurusunu gören birinin başvuruyu kendilerinden önce yapması riskiyle karşı karşıya kalır.

Yanlış kişi adına başvuru yapmak

Bir kurucunun kişisel adına, önceki bir şirket adına ya da yurt dışındaki bir ana şirket adına yapılan başvurular, due diligence (hukuki ve mali inceleme) sürecinde dikkat çekecek sahiplik soruları doğurur. Başvuru sahibi işi yürüten şirket olmalı ve her türlü devir, ticari itibarın (goodwill) devriyle birlikte USPTO’ya kaydettirilmelidir.

Yazılım ve içerikle ilgili hatalar

Açık kaynak lisans bulaşması

Geliştiriciler lisansı kontrol etmeden kütüphaneleri projeye dahil eder. Serbest lisanslar genellikle sorun yaratmaz. GPL ve AGPL gibi copyleft lisanslar ise kütüphane özel kodla belirli şekillerde birleştirilirse şirketin kendi kaynak kodunu yayımlamasını gerektirebilir ve alıcının kod taraması bunları bulur. Erken aşamada bir açık kaynak politikası benimseyin, her ürün için bir yazılım bileşen listesi (bill of materials) tutun ve her copyleft bileşeni ürüne girmeden önce avukatınızla birlikte gözden geçirin. Bir kütüphaneyi değiştirmek üçüncü ayda basit, otuzuncu ayda ise sancılıdır.

Temel varlıklar için telif hakkı tescilini atlamak

Telif hakkı otomatik olarak doğar, ancak bir ABD eseri için dava açmadan önce tescil zorunludur ve tescil, kanuni tazminat (statutory damages) ile avukatlık ücretlerinin kapısını açar. Temel kod tabanını, web sitesini ve önemli içerikleri lansman döneminde tescil ettirmek düşük maliyetlidir ve hakları dava yoluyla koruma seçeneğini açık tutar. Yazılımlarda, yazılım için telif hakkı tescilini anlattığımız yazıda açıkladığımız gibi, depozito kuralları ticari sır içeren bölümlerin karartılmasına izin verir.

Takip ve hak korumayla ilgili hatalar

Tescillerin süresinin dolmasına izin vermek

Bir ABD marka tescili, beşinci ve altıncı yıl dönümü arasında bir Section 8 kullanım beyanı (declaration of continued use) ve her on yılda bir Section 8 ve 9 birleşik yenileme başvurusu gerektirir. Süreyi kaçırırsanız tescil iptal edilir. Tescil verildiği gün her süreyi takvime işleyin ve takvimden sorumlu bir kişi belirleyin. Fikri mülkiyet portföy yönetimi sayfamız, bu süre takibinin nasıl yürütüldüğünü açıklıyor.

İhtarnameyi görmezden gelmek

Gelen kutusundaki bir talep mektubunu blöf diye geçiştirmek kolaydır. Bazıları gerçekten blöftür. Pek çoğu ise dava açılmadan önceki son adımdır ve sessiz kalmak, müzakereyle çözüm şansını tamamen ortadan kaldırır. Hiçbir şey yapmamaya karar vermeden önce ihtarname (cease and desist) aldığınızda ne yapmanız gerektiğini anlattığımız yazıyı okuyun.

Gizli bilgilere özensiz davranmak

Ticari sır koruması makul önlemlere bağlıdır. Yol haritasını bir iş ortağıyla NDA olmadan paylaşmak, her çalışana her kod deposuna erişim vermek ve ayrılan personelin dizüstü bilgisayarlarını birkaç hafta daha elinde tutmasına izin vermek, bilginin hiç gizli tutulduğu iddiasını her seferinde biraz daha zayıflatır. Çözümler politika düzeyindedir: her hassas görüşmenin ön koşulu olarak NDA, role dayalı erişim ve son iş gününde erişimleri kapatan bir işten ayrılış kontrol listesi.

Bu fikri mülkiyet hatalarını yakalayan yıllık kontrol

Bu maddelerin hiçbirini kontrol etmek uzun sürmez. Yılda bir kez; ürüne katkıda bulunan herkesin bir devir sözleşmesi imzaladığını, her tescilin işi yürüten şirket adına olduğunu ve sürelerinin takvime işlendiğini, açık kaynak envanterinin güncel olduğunu ve gizli materyalleri görmüş her dış taraf için dosyada bir NDA bulunduğunu teyit edin. Bu kontrolü bir yatırım turu veya satış sırasında değil öncesinde yapmak, temiz bir açıklama listesi ile bir kapanış şartları listesi arasındaki farkı yaratır.

Bu boşluklardan herhangi biri size tanıdık geliyorsa, Capitol Law Partners ile yapacağınız bir görüşmede çözümleri maliyet ve riske göre önceliklendirebiliriz. Görüşme planlayın.

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Bu iletişim yoluyla avukat-müvekkil ilişkisi kurulmamaktadır.

Av. Çağatay Ersoy. Kurucular, yatırımcılar ve büyüyen şirketler için pratik strateji.

Bu konuda yardıma mı ihtiyacınız var? Fikri mülkiyet hukuku sayfamıza göz atın veya randevu alın.

Girişimlerin Sık Yaptığı Fikri Mülkiyet Hataları ve Çözümleri