Kusurlu Ürün Taleplerinde Kusursuz Sorumluluk ve İhmal Farkı

Bir ürün davasında kusursuz sorumluluk (strict liability) ile ihmal (negligence) arasındaki fark, ürünün kusurlu olduğunu kanıtlamak ile şirketin dikkatsiz davrandığını kanıtlamak arasındaki farktır. Kusursuz sorumluluk ürüne bakar. İhmal ise davranışa bakar. Washington, DC ve New York’ta ikisini birlikte ileri sürebilirsiniz. Virginia’da ise kusursuz sorumluluğu hiç ileri süremezsiniz; bu da Virginia’daki bir ürün davasının ilk yazıdan itibaren nasıl kurulacağını değiştirir. CLP’nin kusurlu ürünler alanındaki çalışmaları kapsamında üç yargı bölgesinin hepsinde talepleri takip ediyoruz ve her birinde ilk stratejik karar, hangi teorinin seçileceğidir.

Kusursuz ürün sorumluluğunun şartları

Kusursuz sorumluluk, otomatik sorumluluk anlamına gelmez. Davacının kusuru kanıtlamak zorunda olmadığı anlamına gelir. Unsurlar şunlardır: Davalı ürünü olağan ticari faaliyeti kapsamında satar; ürün davalının kontrolünden çıktığında kusurlu ve makul olmayan ölçüde tehlikelidir; ürün kullanıcıya esaslı bir değişikliğe uğramadan ulaşmıştır; ve kusur yaralanmaya neden olmuştur. Üreticinin özenle test yapıp yapmadığı, sektör uygulamalarına uyup uymadığı ya da tehlikeyi bilmesinin hiçbir yolu olup olmadığı önemli değildir. Ürün kusurluysa, üreticiden perakendeciye kadar zincirdeki her satıcı sorumludur.

Bu teori, tüketicilerin mühürlü bir ürünü inceleyemeyeceği veya bir fabrikayı araştıramayacağı kabulünden doğmuştur; bu nedenle hukuk riski, üründen kâr eden ve bu riske karşı sigorta yaptırabilen şirketlere yükler. DC bu teoriyi on yıllar önce benimsemiştir; New York ise tasarım kusurları için risk-fayda testiyle uygular. Üç kusur kategorisinin (üretim, tasarım ve uyarı) tamamı, üç ürün kusuru türünü anlattığımız yazıda açıklandığı gibi, kusursuz sorumluluk kapsamına girer.

İhmal talebinin şartları

İhmal, davalının makul bir üreticinin veya satıcının davranacağı şekilde davranmadığının kanıtlanmasını gerektirir. Bu eksiklik tasarımda, testlerde, kalite kontrolünde, denetimde veya uyarıda olabilir. Davacının, şirketin neyi bildiğini veya bilmesi gerektiğini göstermesi gerekir; bu da şirket içi e-postaların, test raporlarının, şikâyet kayıtlarının ve tasarım onaylanırken alınan kararların delil keşfi (discovery) yoluyla incelenmesi demektir.

Bu daha fazla emek gerektirir, ancak aynı zamanda daha ikna edicidir. Bir üreticinin bir tehlikeyi üç yıl boyunca bildiğini ve düzeltmemeyi tercih ettiğini duyan bir jüri, kendisine yalnızca ürünün kusurlu olduğu söylenen bir jüriden farklı tepki verir. İhmal ayrıca, buna izin veren yargı bölgelerinde, kusursuz sorumluluğun genellikle açmadığı cezai tazminatın (punitive damages) kapısını da açar. Virginia dışındaki güçlü ürün davalarının çoğunda iki teori birlikte ileri sürülür; böylece ihmal delilleri zayıf kalsa bile kusursuz sorumluluk talebi ayakta kalır, zayıf kalmazsa da davanın değerini ihmal anlatısı belirler.

Garanti ihlali: üçüncü yol

Her mal satışı, satılabilirliğe ilişkin zımni bir garanti (implied warranty of merchantability), yani ürünün olağan amacına uygun olduğu garantisini taşır; bazen de satıcının bildiği belirli bir amaca uygunluğa ilişkin zımni bir garanti söz konusudur. Açık garantiler ise ambalajdaki ve reklamlardaki beyanlardan doğar. Olağan kullanım sırasında kullanıcısını yaralayan bir ürün, neredeyse tanımı gereği satılabilir nitelikte değildir.

Garanti taleplerinin kendine özgü kuralları vardır. Zamanaşımı süresi yaralanma tarihinden değil, teslim tarihinden itibaren dört yıldır; dolayısıyla beş yıl önce satın alınan bir ürün için kişisel yaralanma talebi devam ederken garanti talebi düşmüş olabilir. Alıcı, ihlali fark ettikten sonra makul bir süre içinde satıcıya bildirmek zorundadır. Bir zamanlar garanti taleplerini doğrudan alıcıyla sınırlayan sözleşme ilişkisi (privity) şartları, kişisel yaralanmalar bakımından Virginia’da ve başka yerlerde yasayla gevşetilmiştir; bu nedenle üründen zarar gören bir aile üyesi veya olayın yakınında bulunan biri genellikle dava açabilir.

Virginia neden farklıdır

Virginia, ürünler için haksız fiil hukukunda kusursuz sorumluluğu hiçbir zaman benimsememiştir. Virginia’daki bir davacı ihmal ve satılabilirliğe ilişkin zımni garantinin ihlali üzerinden dava açar; uygulamada da garanti talebi, başka yerlerde kusursuz sorumluluğun gördüğü işin büyük bölümünü görür, çünkü üreticinin gösterdiği özene değil, ürünün makul olmayan ölçüde tehlikeli olup olmadığına odaklanır. İki talebe karşı farklı savunmalar ileri sürülür. Virginia’da müterafik kusur (contributory negligence), oradaki neredeyse her ihmal talebinde olduğu gibi, ihmal talebine karşı da tam bir savunmadır. Garanti talebinde ise savunmalar, öngörülemeyen amaç dışı kullanım ve bilinen bir riskin kabulüdür; bunlar daha dardır.

DC, müterafik kusuru ihmal taleplerine uygular, ancak savunmaların yine amaç dışı kullanım ve riskin kabulü olduğu kusursuz sorumluluk taleplerine genellikle uygulamaz. New York ise her teoriye karşılaştırmalı kusuru uygular ve tazminatı davacının kusur payı oranında indirir. Dolayısıyla hangi teoriyi ileri sürdüğünüz, kendi davranışınızın davayı sona erdirip erdirmeyeceğini, tazminatı azaltıp azaltmayacağını ya da hiç önem taşıyıp taşımayacağını belirler.

Kusursuz sorumluluk ve ihmal: her teoride ileri sürülen savunmalar

Bazı savunmalar her teoride geçerlidir. Amaç dışı kullanım, ürünün üreticinin makul olarak öngöremeyeceği bir şekilde kullanılması anlamına gelir; bir sandalyenin üzerine çıkmak gibi öngörülebilir amaç dışı kullanım bir savunma değildir. Esaslı değişiklik, birinin ürünü davalının elinden çıktıktan sonra değiştirdiği anlamına gelir ve bu, nedensellik zincirini koparır. Federal hukukun önceliği (federal preemption), teoriden bağımsız olarak FDA onaylı bazı cihazlar ve jenerik ilaçlarla ilgili talepleri engelleyebilir. Yaralanma talebi için zamanaşımı süresi Virginia’da iki yıl, DC ve New York’ta üç yıldır.

Diğer savunmalar teoriye özgüdür. Kamu veya sektör standartlarına uyum, ihmal davasında makul özenin güçlü bir kanıtıdır; sorunun gösterilen çabaya değil ürüne ilişkin olduğu kusursuz sorumlulukta ise daha zayıftır. Ürün üretildiğinde daha güvenli bir tasarımın bilinmediği anlamına gelen teknolojinin geldiği nokta (state of the art) savunması, ihmal taleplerini ve tasarım kusuruna dayanan kusursuz sorumluluk taleplerinin çoğunu boşa çıkarır, ancak üretim kusuru talebini boşa çıkarmaz. Her teorinin ulaştığı davalılar zinciri kusurlu bir üründen kimin sorumlu olduğunu anlattığımız yazıda, yaralanma taleplerinin genel çerçevesi ise kişisel yaralanma hukuku sayfamızda ele alınıyor.

Bir ürün nedeniyle yaralandıysanız Capitol Law Partners ile yapacağınız bir görüşmede yargı bölgenizin hangi teorilere izin verdiğini ve delillerin hangisini desteklediğini belirleyebiliriz. Görüşme planlayın.

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Bu iletişim yoluyla avukat-müvekkil ilişkisi kurulmamaktadır.

Av. Sena Şahin. Bireyler, aileler ve işletme sahipleri için açık ve net hukuki rehberlik.

Bu konuda yardıma mı ihtiyacınız var? Tehlikeli veya kusurlu ürün talepleri sayfamıza göz atın veya randevu alın.