Çocuğa Vasi Atanması: Ebeveynler Bakamadığında Kim Vasi Olur?

Bir çocuğun anne babası vefat ettiğinde, ona bakamayacak kadar hastalandığında ya da gözaltına alındığında veya sınır dışı edildiğinde, hukuk çocuğu kendiliğinden en yakın akrabaya teslim etmez. Çocuğa vasi atanması (guardian of a minor) gerekir ve bunun nasıl olacağı, ebeveynlerin önceden plan yapıp yapmadığına bağlıdır. Vasiyetnamede adı geçen vasi, mahkemenin genellikle uyduğu bir aday gösterimidir; yedek vasilik (standby guardianship), ebeveynin seçtiği bir tetikleyici olayla yürürlüğe girer; arkasında hiçbir plan olmadan bir akrabanın verdiği dilekçe ise çoğu zaman birbiriyle yarışan aile üyelerinin de bulunduğu bir ortamda, çocuğun üstün yararına göre karara bağlanır. Aşağıda her yolun Washington, DC, Virginia ve New York’ta nasıl işlediğini ve çocuğun parası konusunda neler yapılması gerektiğini anlatıyoruz.

İki ayrı görev: kişi ve malvarlığı

Kişi vasisi (guardian of the person), çocuğun nerede yaşayacağına, hangi okula gideceğine ve nerede tıbbi bakım alacağına karar verir. Malvarlığı vasisi (guardian of the estate; unvan eyaletten eyalete değişir) ise çocuğa ait parayı yönetir. Çoğu zaman iki görevi aynı kişi üstlenir, ancak her zaman değil; mahkeme de ikisini ayrı ayrı değerlendirir. Sevgi dolu ama para konusunda özensiz bir teyze, kişi vasisi olarak doğru seçim olabilir; fonları ise bir tröst yöneticisi (trustee) veya bir profesyonel yönetebilir. Küçükler için vesayet alanındaki çalışmalarımız her iki atamayı da kapsar ve ilk sorduğumuz soru, ailenin gerçekte hangisine ihtiyaç duyduğudur.

Vasiyetnamede çocuğa vasi gösterme

Bir ebeveyn, vasiyetnamesinde küçük çocukları için bir vasi aday gösterebilir. Üç yargı bölgesinin üçü de ebeveynin aday gösteriminin mahkemeye yol göstermesine izin verir ve hâkimler bu gösterime uyar; bunun istisnası, aday gösterilen kişinin uygun olmaması ya da çocuğun koşullarının ebeveynin öngöremeyeceği şekilde değişmiş olmasıdır. Aday gösterim kendiliğinden hüküm doğurmaz: ebeveynin ölümünden sonra adı geçen kişinin yine de mahkemeye başvurması (Virginia’da circuit court, DC’de Superior Court, New York’ta Surrogate’s Court veya Family Court) ve mahkemenin atamayı onaylaması gerekir.

İki uyarı yapmak gerekir. Diğer ebeveyn hayattaysa ve ebeveynlik haklarına sahipse, vasiyetnamede adı geçen herkesten önce gelir; aday gösterim en çok iki ebeveynin de hayatta olmadığı veya diğer ebeveynin ebeveynliğe elverişli olmadığı durumlarda önem taşır. Ayrıca vasiyetnamedeki aday gösterim, ebeveyn hayatta ama ehliyetsiz olduğu sürece hiçbir işe yaramaz; bir sonraki araç tam da burada devreye girer. Vasiyetname ve tröst sayfamız, vasi hükmünün vasiyetnamenin geri kalanıyla nasıl uyum içinde olduğunu açıklar.

Hastalık veya gözaltı için yedek vasilik

Yedek vasilik, ebeveynin bugün velayetten vazgeçmeden, ebeveynin ehliyetsizliği, ölümü veya hastaneye yatırılması gibi belirli bir tetikleyici olay gerçekleştiğinde devreye girecek bir kişiyi önceden belirlemesine imkân tanır. Virginia, DC ve New York’un her birinde yedek vasiliği düzenleyen bir kanun vardır. Ebeveyn bir belirleme belgesi imzalar; bazı düzenlemelerde mahkeme bunu önceden onaylar, bazılarında ise belge tetikleyici olay gerçekleştikten sonra mahkemeye sunulur. Tetikleyici olaya kadar ebeveyn tam yetkisini korur. Olaydan sonra yedek vasi harekete geçer ve mahkeme, belirli bir süre içinde atamayı onaylar.

Bu araç, ağır veya ölümcül bir hastalığı olan ebeveynler için tasarlanmıştı. Ancak göçmen ebeveynler için de aynı ölçüde önemli hale geldi; çünkü New York kanununu göçmenlik gözaltısı veya sınır dışı edilme (removal) ile karşı karşıya kalan ebeveynleri de kapsayacak şekilde genişletti ve diğer yargı bölgelerinden de aynısını yapmaları istendi. Sınır dışı etme yargılamasındaki bir ebeveyn hiçbir şey imzalamamışsa, çocuğun bakımı adliyeye ilk ulaşan akrabaya ya da çocuk koruma sistemine kalır. Bir kopyası okul dosyasında ve bir kopyası da belirlenen vasinin elinde bulunan imzalı bir yedek vasi belirleme belgesi bunu önler.

Hiçbir plan yokken dilekçe vermek

Hiçbir şey imzalanmamışsa, bir akraba veya başka bir yetişkin vesayet için mahkemeye dilekçe verir. Dilekçede çocuk, ebeveynler, ebeveynlerin neden harekete geçemediği ve dilekçe sahibinin neden uygun olduğu belirtilir. Hayattaki ebeveynlere tebligat yapılmalıdır; bu ebeveynler rıza gösterebilir veya itiraz edebilir. Bir ebeveyn itiraz ederse mahkeme, bu itiraza rağmen ancak eyalet hukukunun aradığı ebeveynliğe elverişsizlik (unfitness) veya terk gibi bir tespite dayanarak vasi atar; kesin ölçüt eyaletten eyalete değişir ve çekişmeli davalar tam da bu noktada kazanılır ya da kaybedilir. Mahkeme çocuk için bir dava vasisi (guardian ad litem) atayabilir ve daha büyük bir çocukla tercihi hakkında görüşebilir.

Mahkemenin ev ortamını, dilekçe sahibinin mali durumunu, sabıka geçmişini ve çocuk koruma hizmetleriyle daha önce yaşanmış herhangi bir teması soracağını bekleyin. Diğer akrabaların rakip dilekçeler verebileceğini de bekleyin. Yetişkin için vesayet dilekçesinin nasıl verildiğini anlattığımız yazıdaki sıralama, işleyiş açısından makul bir rehberdir; ancak çocuklar için ölçütler farklıdır.

Vesayet kararları ve göçmenlik statüsü

Bir ebeveyni tarafından istismar edilmiş, ihmal edilmiş veya terk edilmiş göçmen bir çocuk için eyalet mahkemesinden alınan vesayet kararı, yasal statüye giden ilk adım olabilir. Özel Göçmen Çocuk Statüsü (Special Immigrant Juvenile Status), çocuğu birinin velayetine veya vesayetine veren ve bir ya da iki ebeveynle yeniden birleşmenin mümkün olmadığını, menşe ülkeye dönüşün de çocuğun üstün yararına olmadığını tespit eden bir eyalet mahkemesi kararı gerektirir. Vesayet dilekçesinin bu tespitler gözetilerek hazırlanması gerekir ve zamanlama hayati önemdedir: eyalet mahkemesinin çocuk üzerindeki yargı yetkisinin hâlâ devam ediyor olması gerekir ve bu yetkinin sona erdiği yaş mahkemeden mahkemeye değişir; bazılarında 18’de biter, bazılarında 21’e kadar sürer. Bir ay geç verilen vesayet dilekçesinin telafisi yoktur.

Çocuğun parası

Sigorta şirketleri, emeklilik planları ve miras mahkemeleri (probate courts) bir küçüğe toplu ödeme yapmaz. Planlama yapılmamışsa bu fonlar mahkeme denetimindeki bir hesapta bekler ya da çocuk reşit olana kadar teminat yatıran ve hesap raporu sunan bir malvarlığı vasisi gerektirir. Bunu önleyen iki araç vardır: ebeveynlerin vasiyetnamelerine yazılan ve parayı ebeveynlerin seçtiği yaşa kadar elinde tutan bir tröst yöneticisinin bulunduğu, küçük çocuklar için bir tröst; daha küçük tutarlar için ise Uniform Transfers to Minors Act kapsamındaki saklama hesapları (custodial accounts). Her ikisinde de kişi vasisi olarak aynı kişinin ya da en azından birbiriyle uyumlu kişilerin adı yer almalıdır. Bu belgeler, ABD’de miras planlamasının temel unsurları arasında yer alır.

Bir kriz yaşanmadan önce çocuğunuz için vasi belirlemek isteyen bir ebeveynseniz ya da şimdi bir atamaya ihtiyaç duyan bir akrabaysanız, Capitol Law Partners ile yapacağınız bir görüşmede aileniz ve mahkemeniz için doğru yolu birlikte çizebiliriz. Görüşme planlayın.

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Bu iletişim yoluyla avukat-müvekkil ilişkisi kurulmamaktadır.

Av. Sena Şahin. Bireyler, aileler ve işletme sahipleri için açık ve net hukuki rehberlik.

Bu konuda yardıma mı ihtiyacınız var? Küçüklerin vesayeti sayfamıza göz atın veya randevu alın.