Kurucu Hisse Paylaşımı ve Vesting: Ortaklar Hisseyi Nasıl Bölmeli?

Kurucu hisselerini iki süre belirler ve kurucuların çoğu bunlardan yalnızca birini bilir. Birincisi hisselerin ihraç edildiği gündür; bu gün, kimse kod yazmadan veya bir müşteriyle sözleşme imzalamadan önce gelmelidir. İkincisi bu ihraçtan 30 gün sonrasıdır; bu, IRS’in 83(b) seçimi (83(b) election) için öngördüğü son tarihtir ve uzatılamaz. Kurucu hisse paylaşımını yanlış yaparsanız bunu tatsız bir konuşmayla düzeltebilirsiniz. 83(b) süresini kaçırırsanız, her hisse dilimi hak edildiğinde kâğıt üzerindeki kazançlar için bir vergi faturasıyla karşılaşabilirsiniz. Bu yazı hisselerin nasıl bölüneceğini, vesting (hak kazanımı) düzeninin nasıl kurgulanacağını ve tüm bunların nasıl belgeleneceğini ele alıyor.

Kurucu hisse paylaşımına nasıl karar verilir

Eşit paylaşım varsayılan seçenektir; çünkü zor bir konuşmayı önler, genellikle doğru olduğu için değil. Paylaşım, her kurucunun getirdiğini ve getirmeye devam edeceğini yansıtmalıdır. En çok önem taşıyan etkenler:

• Her kurucunun şimdiden tam zamanlı mı çalıştığı, yoksa ancak finansmandan sonra mı tam zamanlı olacağı
• Konulan nakit ve bunun sermaye mi yoksa şirkete verilmiş bir borç mu olduğu
• Bir kurucunun getirdiği fikir ve fikri mülkiyet; cömertçe değil dürüstçe değerlendirilmiş haliyle
• İleriye dönük rol: Önümüzdeki beş yıl şirketi yönetecek kişi, başlangıçta yardım eden bir danışmandan daha fazla risk taşır
• Bir kurucunun üst düzey bir maaştan vazgeçmesi gibi fırsat maliyeti

Bu konuşmayı rakamlar masadayken yapın, ardından sonucu yazıya geçirin. “Sonra hallederiz” şeklindeki yazılı olmayan bir mutabakat, çözmemiz istenen kurucu uyuşmazlıklarının en yaygın kaynağıdır. Şirket kuruluşu ve yapılandırma alanındaki çalışmalarımızda paylaşım konusunu genellikle ilk görüşmede gündeme getiriyoruz; çünkü şirket belgeleri bu konu netleşmeden tamamlanamaz.

Bir nokta daha: Paylaşım kâğıt üzerinde kalıcı olsa bile etkisi kalıcı değildir. Vesting, yeni işe alımlar, opsiyon havuzları ve yatırım turları kurucuların payını sulandırır; sonradan daha fazla katkı sağlayan bir kurucuya sonradan daha fazla pay verilebilir. Beş yıllık katkıyı ilk rakamlarda tahmin etmeye çalışmayın.

Vesting, şirkette kalan kurucuları neden korur

Vesting, bir kurucunun hisselerinin şimdi ihraç edilmesi, ancak kurucu ayrılırsa şirketin hak edilmemiş hisseleri maliyet bedeli üzerinden geri satın alma hakkına tabi olması anlamına gelir. Piyasa standardı, bir yıllık bekleme süreli (cliff) dört yıldır: İlk on iki ay boyunca hiçbir hisse hak edilmez, ardından dörtte biri bir defada hak edilir ve kalanı aylık olarak hak edilir. Yatırımcılar bunda ısrar edecektir; bu yüzden en baştan benimsemek, daha sonra yeniden müzakere etmenin önüne geçer.

Vesting bir güvensizlik işareti değildir. Şirkette kalan kişi için bir sigortadır. Vesting olmadan, altı ay sonra ayrılan bir kurucu ortak şirketin üçte birini sonsuza kadar elinde tutar ve kalan kurucular, artık şirkette olmayan biri için yıllarca değer üretir. Vesting ile ayrılan kurucu hak ettiği kısmı korur ve kalanı bir sonraki işe alım için şirkete geri döner.

Hızlandırma (acceleration) koşullarını herkes hâlâ dostken müzakere edin. Tek tetikleyicili (single-trigger) hızlandırma, şirketin satılmasıyla tüm hisselerin hak edilmesini sağlar. Çift tetikleyicili (double-trigger) hızlandırma ise satışın ardından haklı bir neden olmaksızın işten çıkarılma halinde devreye girer. Çift tetikleyici daha yaygındır ve şirketi satın alanlar açısından daha kabul edilebilirdir. Resmi hisse verilişinden önce yapılan çalışmalar için de vesting kredisi tanımayı düşünün; böylece bir yıldır şirketi inşa eden bir kurucu sıfırdan başlamaz.

83(b) seçimi ve 30 günlük süre

Bir kurucu vesting’e tabi hisse aldığında, varsayılan vergi kuralı kurucuyu her dilim hak edildikçe, o andaki değer üzerinden vergilendirir. Büyüyen bir şirkette bu, kurucunun satamadığı hisseler için her hak ediş tarihinde olağan gelir vergisi anlamına gelir. 83(b) seçimi, IRS’e hisse verilişinin tamamının şimdi, bugünkü değer üzerinden vergilendirilmesini bildirir; yeni bir şirket için bu değer genellikle sıfıra yakındır. Sonraki değer artışı ise satışta sermaye kazancı olarak vergilendirilir.

Seçim, hisselerin ihraç edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde IRS’e bildirilmelidir. Geç başvuru, süre uzatımı veya telafi imkânı yoktur. Bildirimi başvuru tarihini kanıtlayan bir yöntemle yapın, bir kopyasını saklayın ve bir kopyasını da şirkete verin. Kâr payı hakkı (profits interest) alan LLC üyeleri de benzer bir soruyla karşı karşıyadır ve pek çok danışman bu tür paylar için de ihtiyati bir 83(b) seçimi yapar. Şirket türleri arasında seçim yapıyorsanız, girişim için LLC ile corporation karşılaştırmamız, hisse verilişinin neden corporation’da daha basit olduğunu açıklıyor.

Paylaşımı kâğıda döken belgeler

Bir corporation’da her kurucu; hisse sayısını, ödenen bedeli, vesting takvimini, geri alım hakkını ve varsa hızlandırma koşullarını belirten bir kısıtlı hisse satın alma sözleşmesi (restricted stock purchase agreement) imzalar. Yönetim kurulu ihraçları yazılı onayla kabul eder, şirket bunları pay defterine işler ve her kurucu 83(b) seçimini yapar. Her kurucu ayrıca kuruluş öncesine ait fikri mülkiyeti ve gelecekteki tüm çalışma ürünlerini şirkete devreden bir buluş devir sözleşmesi (invention assignment agreement) imzalar. Yatırımcılar bunu due diligence (hukuki ve mali inceleme) sırasında kontrol eder ve ayrılmış bir kurucudan alınmamış bir devir belgesi finansmanı geciktirebilir; devrin neleri kapsadığı için fikri mülkiyet hukuku sayfamıza bakın.

Bir LLC’de aynı koşullar işletme sözleşmesinde ve pay birimi verme sözleşmelerinde yer alır. İşletme sözleşmesinin vesting’i, geri alımı ve ayrılan bir üyenin ekonomik haklarının nasıl olacağını düzenlemesi gerekir; bunu çok üyeli bir LLC işletme sözleşmesinin neleri içermesi gerektiği yazımızda ele alıyoruz.

Bir kurucu ayrıldığında ne olur

Belgeler hazırsa ayrılık bir senaryoyu izler. Şirket, hak edilmemiş hisseler üzerindeki geri alım hakkını sözleşmede belirtilen süre içinde, genellikle ödenmiş olan sembolik satın alma bedelini iade ederek kullanır. Hak edilmiş hisseler, daha sonraki bir satışta uygulanabilecek ön alım hakkına tabi olarak ayrılan kurucuda kalır. Sistemlere erişim sona erer, fikri mülkiyet devri teyit edilir ve gizlilik yükümlülükleri devam eder.

Belgeler hazır değilse ayrılık, makul davranmak için hiçbir nedeni olmayan biriyle yapılan bir pazarlığa dönüşür. Şirket, kurucunun payını şirketin güncel değerini yansıtan bir fiyattan satın almak ya da belirli işlemleri engelleyebilecek pasif bir hissedarla yaşamak zorunda kalabilir. Bu sonuç önlenebilir ve bunu önlemenin maliyeti, ilk ay içinde imzalanan birkaç belgedir. Kendi göçmenlik yolunu da planlayan kurucular için, hisse sahipliği ve kontrolün bir O-1 vizesi başvurusunu nasıl etkilediği de ayrıca değerlendirilmelidir.

Siz ve kurucu ortaklarınız henüz vesting ve hisse sözleşmelerini imzalamadıysanız, Capitol Law Partners paylaşımı, takvimi ve 83(b) bildirimlerini süre dolmadan hazırlayabilir. Görüşme planlayın.

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Bu iletişim yoluyla avukat-müvekkil ilişkisi kurulmamaktadır.

Av. Çağatay Ersoy. Kurucular, yatırımcılar ve büyüyen şirketler için pratik strateji.

Bu konuda yardıma mı ihtiyacınız var? Kurucu sözleşmeleri ve hisse yapılandırması sayfamıza göz atın veya randevu alın.