Kayyımlık (Conservatorship) Nedir ve Ne Zaman Gerekir?

Kayyımlık (conservatorship), bir yetişkin artık parasını ve malvarlığını yönetemediği için bir başka kişiye, yani kayyıma (conservator), bu para ve malvarlığı üzerinde yasal yetki veren bir mahkeme kararıdır. Gelirleri, banka hesaplarını, gayrimenkulleri, faturaları, sosyal yardımları ve davaları kapsar. Kişinin nerede yaşayacağını veya hangi tıbbi bakımı alacağını kapsamaz; bunlar vasinin vereceği kararlardır. Virginia ve Washington, DC kayyım (conservator) terimini kullanır. New York kullanmaz: aynı rol orada Mental Hygiene Law’un (Ruh Sağlığı Kanunu) Article 81 hükmü kapsamında malvarlığı vasisi (guardian of the property) olarak adlandırılır. Unvan değişir, görev değişmez. Aşağıda bir kayyımın gerçekte neleri kontrol ettiğini, kimin kayyıma ihtiyaç duyduğunu ve mahkemenin karşılığında neler beklediğini anlatıyoruz.

Kayyımın kontrol ettikleri

Kayyım, atandıktan sonra kişinin mali işlerinde onun yerine geçer. Uygulamada bu şu anlama gelir:

• Gelirleri tahsil etmek: emekli maaşları, kira gelirleri, temettüler ve Sosyal Güvenlik İdaresi’ne (Social Security Administration) ayrıca başvurulduktan sonra, temsilci ödeme alıcısı (representative payee) sıfatıyla sosyal yardım ödemeleri.
• Hesapları ve yatırımları, genellikle getiri peşinde koşmak yerine sermayeyi korumak anlamına gelen basiretli yatırımcı ölçütüne (prudent-investor standard) göre yönetmek.
• Kişinin bakım, barınma, vergi ve borç ödemelerini yapmak ve her doları gösteren kayıtlar tutmak.
• Gayrimenkulle ilgili işlemleri yürütmek; ancak Virginia ve DC’de satış genellikle ayrıca mahkeme onayı gerektirir.
• Kişi adına sulh anlaşmalarını imzalamak dahil olmak üzere talepleri ve davaları takip etmek.
• Mahkemeye bir envanter ve yıllık hesap raporları sunmak.

Kayyımın yapamadıkları da en az bunlar kadar önemlidir. Kayyım, mahkemeden özel bir yetki almadıkça kişi adına vasiyetname düzenleyemez, lehtar tayinlerini değiştiremez veya bağış yapamaz. Kişinin parasını kendi parasıyla karıştıramaz. Ayrıca aynı zamanda bir vesayet yetkisine de sahip değilse, kişinin kişisel tercihlerini geçersiz kılamaz. Kayyımlık hizmetlerimizi anlatan sayfa, bu görevle birlikte gelen başvuru ve raporları sıralar.

Kayyımlık ile vesayet arasındaki fark

İkisini birbirinden ayırmanın en basit yolu şudur: kayyım malvarlığıyla, vasi ise kişiyle ilgilenir. Virginia ve DC bu ikisini ayrı ayrı atar; çoğu zaman aynı kişiyi, ancak her zaman değil. Bir dilekçe bunlardan birini, diğerini veya her ikisini birden talep edebilir. New York’un Article 81 düzenlemesi ise kişinin işlevsel kısıtlılıklarına göre şekillendirilmiş malvarlığı yetkileri, kişisel yetkiler veya her ikisi verilebilen tek bir vasi öngörür.

Aileler çoğu zaman biri yeterliyken ikisine birden ihtiyaç duyduklarını varsayar. İlerleyen demansı olan, yetişkin çocuğuyla birlikte yaşayan ve bakımı kabul eden bir ebeveynin, bankayla ve emekli maaşıyla ilgili işleri yürütmek için yalnızca bir kayyıma ihtiyacı olabilir. Destekli bir yaşam ortamında yaşayan ama hiçbir varlığı bulunmayan engelli genç bir yetişkinin ise yalnızca kişisel ve tıbbi kararlar için bir vasiye ihtiyacı olabilir. Deliller yalnızca birini desteklerken her iki yetkiyi birden istemek hâkimi kararı daraltmaya davet eder ve raporlama yükünü iki katına çıkarır.

Kimlerin kayyımlığa ihtiyacı vardır

Karşılaştığımız dilekçeler birkaç kalıba uyar. Demansı olan, felç geçirmiş veya ciddi bir psikiyatrik rahatsızlığı bulunan, hiçbir zaman kalıcı vekaletname (durable power of attorney) imzalamamış ya da vekaletnamesi bir banka tarafından kabul edilmeyen yaşlı bir yetişkin. Mahkemenin hesapları dondurması ve yapılan transferleri geri alması gereken, istismarı ise bizzat mevcut vekaletnamedeki vekilin yaptığı, mali açıdan istismar edilen bir kişi. Bir temsilci ödeme alıcısının yönetemeyeceği bir miras veya sulh tazminatı almak üzere olan, zihinsel engeli bulunan yetişkin bir çocuk. Ve hiçbir kurum bir çocuğa toplu ödeme yapmadığı için, miras kalan veya sigorta tazminatı alan bir küçük.

Her durumda mahkeme aynı ölçütü uygular: kişinin malvarlığını veya mali işlerini yönetemiyor olması, bu yetersizliğin açık ve ikna edici delille (clear and convincing evidence) ispatlanması ve daha az kısıtlayıcı hiçbir düzenlemenin kişiyi koruyamaması gerekir. Kalıcı bir vekaletname veya varlıkları aktarılmış bir tröst sorunu çözecekse, hâkim bunun neden kullanılmadığını duymak isteyecektir; bir tröstün veya vekaletnamenin kayyımlığı önleyip önleyemeyeceğini ele aldığımız yazımız bu alternatifleri açıklar.

Mahkemenin denetledikleri

Bu, miras hukukundaki en sıkı denetlenen düzenlemedir ve mahkemelerin alternatifleri tercih etmesinin nedeni de bu denetimdir. Aşağıdakileri kabaca bu sırayla bekleyin. Kayyım, mahkeme kalemi önünde göreve başlama şartlarını yerine getirir ve genellikle malvarlığının büyüklüğüne göre belirlenen ve bedeli malvarlığından ödenen bir kefalet teminatı (surety bond) yatırır. İlk aylar içinde kayyım, her varlığı ve değerini listeleyen bir envanter sunar. Virginia’da bu envanter hesap denetim komiserine (commissioner of accounts), DC ve New York’ta ise mahkemeye verilir. Ardından, banka ekstreleri ve makbuzlarla desteklenen, her tahsilatı ve her ödemeyi gösteren ve komiser, bir denetçi veya bir mahkeme denetçisi (court examiner) tarafından incelenen yıllık hesap raporları gelir. Gayrimenkul satışı, bağış yapılması ve kayyıma ücret ödenmesi gibi bazı işlemler önceden onay gerektirir. Ayrıntıları kayyımın yıllık hesap raporunda neleri göstermesi gerektiğini anlattığımız yazımızda bulabilirsiniz.

Rapor sunulmazsa mahkeme bir gerekçe gösterme emri (show-cause order) çıkarır. Rapor sunulmamaya devam ederse kayyım görevden alınır ve teminat paraya çevrilir.

Sınırlı kararlar

Her yargı bölgesi, mahkemenin kayyımın yetkilerini kişinin gerçekten yardıma ihtiyaç duyduğu alanlarla sınırlamasına izin verir. Sınırlı bir karar, kişi bir vadesiz hesabı ve bir harçlığı kendisi yönetmeye devam ederken, kayyıma aracı kurum hesabı ve ev üzerinde yetki verebilir. Bu yapı kişinin onurunu korur ve elde edilmesi de daha kolaydır; çünkü değerlendirmenin yalnızca talep edilen sınırlı yetkileri desteklemesi yeterlidir. Olgular uygunsa bunu talep edin. Kararın nasıl alınacağı ve hangi yetkilerin talep edileceğine nasıl karar verileceği, bir ebeveynin mali işleri için nasıl kayyım olunacağını anlattığımız yazıda ele alınıyor. Bu kararın vasiyetnameler, tröstler ve vekaletnameler arasındaki yeri ise miras planlamasına genel bakış sayfamızda açıklanıyor.

Kayyımlığın doğru araç olup olmadığına ya da daha dar kapsamlı bir aracın yeterli olup olmayacağına karar vermeye çalışıyorsanız, Capitol Law Partners ile yapacağınız bir görüşmede kişinin mali durumunu ve belgelerini inceleyip stratejiyi belirleyebiliriz. Görüşme planlayın.

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Bu iletişim yoluyla avukat-müvekkil ilişkisi kurulmamaktadır.

Av. Sena Şahin. Bireyler, aileler ve işletme sahipleri için açık ve net hukuki rehberlik.

Bu konuda yardıma mı ihtiyacınız var? Kayyımlık ve mali koruma sayfamıza göz atın veya randevu alın.