Probate Süreci Nasıl İşler? Adım Adım Miras Tasfiyesi

Mahkeme gözetiminde miras tasfiyesi (probate), bir vasiyetnamenin geçerliliğinin ispatlandığı, terekeyi yönetecek birinin atandığı, ölen kişinin borçlarının ödendiği ve geriye kalanın dağıtıldığı süreçtir. Mahkemeler, formlar ve süreler farklı olsa da sıra Washington, DC, Virginia ve New York’ta aynıdır. Probate sürecini adım adım anlamak, bir ailenin ne bekleyeceğini, vasiyeti yerine getirme görevlisinin (executor) ne yapması gerektiğini ve bir terekenin neden birkaç ayda kapanırken diğerinin yıllarca sürdüğünü bilmesine yardımcı olur.

1. Adım: Vasiyetnamenin bulunması ve probate sürecine tabi varlıkların belirlenmesi

Vasiyetnamenin aslı önemlidir; bir kopya ancak ek ispatla kabul edilebilir. Herhangi bir başvuru yapmadan önce varlıkları listeleyin. Yalnızca ölen kişinin tek başına adına kayıtlı olan ve lehtar tayini bulunmayan mallar miras tasfiyesine tabidir. Sağ kalana geçme hakkıyla ortak mülkiyetteki mallar, emeklilik hesapları, hayat sigortası, ölüm halinde ödenecek hesaplar ve bir yaşam tröstünde tutulan varlıklar bu sürecin dışında intikal eder. Birçok terekenin büyük bölümü tasfiyeye tabi olmayan varlıklardan oluşur ve bu da süreci önemli ölçüde kısaltır. Vasiyetname yoksa tereke yine, vasiyetname olmadan vefat edildiğinde neler olduğunu anlattığımız yazıda açıklandığı gibi, vasiyetsiz miras (intestacy) kanunu çerçevesinde miras tasfiyesinden geçer.

2. Adım: Terekenin açılması ve tereke temsilcisinin atanması

Vasiyetnamede gösterilen vasiyeti yerine getirme görevlisi, terekeyi açmak için ölen kişinin yaşadığı ilçedeki (county) mahkemeye başvurur. İşleyiş farklılık gösterir. Virginia’da görevli, çoğu zaman duruşma yapılmaksızın eyalet bölge mahkemesinin (circuit court) yazı işleri müdürü (clerk) önünde görevi kabul eder, yemin eder ve bir atama belgesi (certificate of qualification) alır; terekenin değeri üzerinden bir probate vergisi tarh edilir. District of Columbia’da probate başvurusu Superior Court’un Miras Dairesine (Probate Division) yapılır ve bu daire tereke yönetim yetki belgesini (letters of administration) düzenler. New York’ta başvuru Surrogate’s Court’a (miras mahkemesi) yapılır; mahkeme, vasiyetnameye dayalı yetki belgesi (letters testamentary) düzenlenmeden önce itiraz etme fırsatı bulmaları için yasal mirasçılara (distributees, yani vasiyetname olmasaydı mirasçı olacak kişiler) davetiye (citation) gönderir. Vasiyetname teminattan muaf tutmadıkça teminat (bond) istenebilir ve eyalet dışında yaşayan görevliler ek koşullarla karşılaşır. Vasiyetname, tröst ve miras yönetimi hizmetimiz, ailenin stres altında yazı işleri usullerini öğrenmek zorunda kalmaması için başvuruyu ve atama sürecini yürütür.

3. Adım: Mirasçılara, lehtarlara ve alacaklılara bildirim

Atandıktan sonra tereke temsilcisi (personal representative), terekede menfaati bulunan kişileri bilgilendirmelidir. Virginia, görev kabulünden kısa süre sonra mirasçılara ve lehtarlara yazılı bir probate bildirimi gönderilmesini ve gönderildiğini ispatlamak için bir yeminli beyan sunulmasını şart koşar. DC ve New York’un kendi bildirim kuralları vardır. Alacaklılara yargı bölgesinin öngördüğü şekilde bildirim yapılır; bu, gazete ilanı, bilinen alacaklılara doğrudan bildirim veya her ikisi anlamına gelebilir. Ardından gelen alacaklı süresi, terekenin ne kadar süre açık kalacağının alt sınırını belirler: DC’de alacak talepleri genellikle ilk ilandan altı ay sonra düşer; New York’ta yetki belgesinin düzenlenmesinden yedi aydan fazla süre sonra iyi niyetle dağıtım yapan görevli, henüz bildirilmemiş taleplere karşı korunur. Bu süreler, geçerli borçlar ödenmeden mirasçılara ödeme yapması halinde şahsen sorumlu tutulabilecek görevliyi korumak için vardır.

4. Adım: Varlıkların envanteri, değerlemesi ve korunması

Tereke temsilcisi varlıkları toplar, ölüm tarihi itibarıyla değerlerini belirler, yeni bir vergi kimlik numarasıyla (taxpayer identification number) bir tereke banka hesabı açar ve bir envanter sunar. Virginia, envanterin görev kabulünden itibaren dört ay içinde hesap denetçisine (commissioner of accounts) sunulmasını şart koşar. Gayrimenkul, işletme payları ve koleksiyon eşyaları genellikle ekspertiz gerektirir. Bu dönemde temsilci malların sigortasını sürdürmeli, ipotek taksitlerini ödemeli ve tereke fonlarını kişisel fonlarla karıştırmamalıdır. Bu aşamadaki görevler, vefatın ardından vasiyeti yerine getirme görevlisinin görevleri yazımızda açıklanmaktadır.

5. Adım: Borçların, giderlerin ve vergilerin ödenmesi

Geçerli alacaklar, eyalet hukukunun belirlediği sıraya göre ödenir; yönetim giderleri ve cenaze masrafları genellikle ilk sıradadır. Temsilci, ölen kişinin son gelir vergisi beyannamesini, tereke yeterli gelir elde ediyorsa tereke adına bir gelir vergisi beyannamesini (fiduciary income tax return) ve yalnızca brüt tereke federal muafiyeti aşıyorsa veya sağ kalan eş kullanılmayan muafiyeti taşınabilirlik seçimi (portability election) yoluyla korumak istiyorsa federal veraset vergisi beyannamesini verir. New York ve DC daha düşük muafiyet eşikleriyle kendi veraset vergilerini uygular; bu nedenle federal düzeyde hiçbir vergi borcu doğmasa bile eyalet düzeyinde beyanname verilmesi gerekebilir. Virginia’da veraset vergisi yoktur. Vergiler kesinleşmeden dağıtım yapmak, vasiyeti yerine getirme görevlilerinin şahsi sorumluluğunu en sık doğuran hatadır.

6. Adım: Hesap verme ve dağıtım

Dağıtımdan önce temsilci, her tahsilatı ve her ödemeyi gösteren bir hesap dökümü hazırlar. Virginia’da hesap dökümü onay için hesap denetçisine sunulur; DC’de denetimli terekelerde mahkemeye verilir; New York’ta ise lehtarlardan alınan makbuzlar ve ibranamelerle gayriresmî olarak ya da mahkeme önünde hesap verme (judicial accounting) yoluyla resmî olarak kapatılabilir. Hesap dökümü onaylandığında veya lehtarlar ibranameleri imzaladığında temsilci kalan varlıkları vasiyetnameye göre dağıtır, makbuzları alır ve yargı bölgesinin aradığı kapanış belgelerini sunar. Böylece tereke kapanır ve temsilci görevinden ibra edilir.

Probate sürecinin ne kadar süreceğini belirleyen etkenler

Hiçbir tereke alacaklı süresi dolmadan tamamlanmaz ve çoğu daha uzun sürer. Süreci uzatan etkenler şunlardır: vasiyetnameye itiraz davası veya lehtarlar arasındaki bir uyuşmazlık, satılması gereken gayrimenkul, değerlemesi veya tasfiyesi gereken bir işletme, birden fazla eyalette bulunan varlıklar (her biri kendi ek tasfiye sürecini, yani ancillary proceeding gerektirir), incelenmeyi bekleyen bir federal veya eyalet veraset vergisi beyannamesi ve bulunamayan ya da ibraname imzalamayan lehtarlar. Bir ev, birkaç hesap ve uyumlu mirasçılardan oluşan bir tereke, alacaklı süresinden kısa süre sonra kapanabilir. Yukarıdaki sorunlardan herhangi birini içeren bir terekenin çok daha uzun bir süreç beklemesi gerekir; yoğun yargı bölgelerinde mahkemenin kendi takvimi de süreyi uzatır. Mirasçılarını bu süreçten kurtarmak isteyen aileler çoğu zaman, yaşam tröstü ile vasiyetnameyi karşılaştırdığımız yazıda anlatılan geri alınabilir bir tröst kullanır. Daha kapsamlı vasiyet ve miras hizmetlerimiz, bunun sizin durumunuza uygun olup olmadığı konusunda danışmanlık sağlayabilir.

Vasiyeti yerine getirme görevlisi olarak gösterildiyseniz veya durmuş gibi görünen bir terekeyi bekliyorsanız, Capitol Law Partners ile yapacağınız bir görüşme sürecin hangi aşamada olduğunu ve bir sonraki başvurunun ne olması gerektiğini netleştirebilir. Görüşme planlayın.

Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Bu iletişim yoluyla avukat-müvekkil ilişkisi kurulmamaktadır.

Av. Sena Şahin. Bireyler, aileler ve işletme sahipleri için açık ve net hukuki rehberlik.

Bu konuda yardıma mı ihtiyacınız var? Miras yönetimi sayfamıza göz atın veya randevu alın.